Vitamine D3 (cholecalciferol)

Vitamine D3 is 3 tot 10 x effectiever dan vitamine D2, vitamine D3 heeft de voorkeur als het ingenomen wordt als voedingssupplement. Hoewel vitamine D2 nog veelvuldig gebruikt wordt, wordt het tegenwoordig door deskundigen niet meer als gelijkwaardig beschouwd aan vitamine D3. Vitamine D verhoogt de activiteit van het enzym telomerase. Telomerase is een enzym dat zich bevindt in de celkern van bepaalde cellen en is verantwoordelijk voor het herstel van de uiteinden van chromosomen (telomeren). Telomeren zijn dunne DNA-segmenten die met het ouder worden verkorten. Ze beschermen de uiteinden van de chromosomen. Bij beschadiging van de telomeren kan het chromosoom gaan rafelen waardoor de cel niet meer goed kan functioneren en afsterft.

Ondersteunende werking van vitamine D3 bij de volgende aandoeningen:
  • ADHD/ADD: vitamine D leidt samen met omega 3-vetzuren EPA en DHA tot een optimale productie en werking van serotonine in de hersenen wat gunstige effecten geeft bij psychische aandoeningen zoals ADHD, autisme, bipolaire stoornissen, schizofrenie en depressies. Bij deze aandoeningen worden lage concentraties van serotonine in de hersenen aangetroffen.
  • Angst: vitamine D is belangrijk voor de neurologische functies zoals bij stemmingen, depressie en angsten.
  • Artritis: vitamine D heeft een ontstekingsremmende werking bij een bloedspiegel van minimaal 75 nmol/l. Een lage vitamine D-spiegel verhoogt mogelijk het risico van aandoeningen waar ontstekingsreacties een grote rol in spelen zoals astma, diabetes en artritis.
  • Artrose: vitamine D is in verband gebracht met minder pijnklachten en een beter functioneren van personen met artrose.
  • Astma: vitamine D tekort in de vroege kinderjaren is geassocieerd met een verhoogde kans op astma, een piepende ademhaling, eczeem en allergie op tienjarige leeftijd. Een vitamine D-tekort is gerelateerd aan een verhoogde kolonisatie van schadelijke bacteriën in de bovenste luchtwegen en een verhoogde kans op ernstige luchtweginfecties. Beiden zijn risicofactoren voor het ontstaan van astma. Vitamine D verkleint het risico van een astma-aanval bij kinderen. Kinderen die astma hebben leidt vitamine D tot een afname van het aantal astma-aanvallen met maar liefst 74%.
  • Autisme: serotonine speelt een voorname rol bij uiteenlopende hersenfuncties waaronder de stemming, het nemen van beslissingen, sociaal gedrag en de beheersing van impulsief gedrag. Niet alleen bij autisme, maar ook bij andere aandoeningen zoals ADHD, bipolaire stoornissen, schizofrenie en depressies worden lage concentraties van serotonine in de hersenen aangetroffen. De wetenschappers suggereren dat een adequate inname van zowel vitamine D als de omega 3-vetzuren EPA en DHA leidt tot een optimale productie en werking van serotonine in de hersenen wat de gunstige effecten van deze voedingsstoffen bij psychische aandoeningen kan verklaren.
  • Beenbreuken (fracturen): vitamine D is belangrijk voor sterke botten en tanden en verhoogt de opname van calcium in botten en tanden, helpt botbreuken voorkomen en sneller herstellen.
  • Bijziendheid: vitamine D gaat verouderingsprocessen in het oog tegen. Vitamine D-status beschermt tegen droge ogen. Het droge-ogensyndroom, ook wel syndroom van Sjogren genaamd, wordt gekenmerkt door een chronische ontsteking van het oogoppervlakte en een afname van de traanfilm. Het gaat gepaard met pijn, roodheid, vermoeidheid en een slechter gezichtsvermogen.
  • Bloedvatverstopping (trombose): vitamine D heeft gunstige invloed op de antistollingseigenschappen en het cytokineprofiel van het bloed, hierdoor kan de kans op veneuze trombose verkleinen.
  • Botontkalking (osteoporose): vitamine D bevordert de botvorming en de mineralisatie, is essentieel voor de ontwikkeling van een intact en sterk skelet, vermindert botbreuken. Tanden en botten zijn veruit de hardste bestanddelen van ons lichaam, deze verdienste is grotendeels te danken aan calcium, het meest voorkomende mineraal in deze lichaamsstructuren. Maar ook vitamine D, dat een grote rol speelt bij de opname van dit mineraal vanuit het maagdarmkanaal en de inbouw in het botweefsel.
  • Bronchitis: een lage vitamine D-status verhoogt de kans op chronische luchtwegaandoeningen zoals bronchitis en longemfyseem. Een vitamine D-spiegel van minimaal 95 nmol/l vermindert de kans op een acute luchtweginfectie gedurende de herfst- en winterperiode in de gematigde klimaatzone.
  • Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS): uit een onderzoek is gebleken dat de vitamine D-concentraties bij mensen met CVS te laag zijn, ze zijn vergelijkbaar met de waardes van mensen met andere chronische aandoeningen. 
  • Colitis ulcerosa: voldoende inname van vitamine D verkleint de kans op ziekteverschijnselen na een behandeling van de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Vitamine D verhoogt de kans op succes bij een behandeling van chronische darmontstekingen.
  • Fibromyalgie: vitamine D tekorten komen vaak voor bij mensen met fibromyalgie, te lage vitamine D-spiegels hangen samen aan meer pijnklachten, depressieve klachten en een verhoogde kans op een verminderde botmassa. 
  • Gezond afvallen: vitamine D ondersteunt de stofwisseling van koolhydraten en vetten en vermindert de vetopslag. Parathyroide hormonen (PTH) en calcitrol nemen toe als het lichaam weinig vitamine D bevat, te veel van deze hormonen zorgen voor meer vetopslag. Samen met calcium helpt vitamine D vet te verbranden, door de productie van cortisol te verminderen. Dit stresshormoon zorgt voor de opslag van buikvet. 
  • Griep: vitamine D versterkt en activeert het immuunsysteem, vermindert de kans op infecties aan het ademhalingsstelsel.
  • Gynaecomastie (borstvorming bij mannen): vitamine D heeft een anti-oestrogenen werking waar nodig is, de meeste mensen hebben een collectief tekort aan vitamine D in hun bloed.
  • Hart- en vaatziekten: vitamine D tekort verhoogt het risico op hoge bloeddruk en cardiovasculaire aandoeningen (hart- en vaataandoeningen). In een populatie van 1739 personen die 5 jaar werden gevolgd, bleek dat degenen met lage vitamine D spiegels 62% meer kans op hartfalen hadden.
  • Hartinfarct: een normale vitamine D-spiegel geeft minder kans op sterfte of een hart- en vaataandoening, het risico op een cardiovasculaire aandoening wortdt kleiner werd naarmate de vitamine D-spiegel hoger is.
  • Hartritmestoornissen: vitamine D tekort is gelinkt aan een toename van het risico op hoge bloeddruk en aandoeningen van hart en bloedvaten. In een onderzoek werden 1739 mensen 5 jaar gevolgd, bleek dat degenen met een lage vitamine D spiegels, 62 % meer kans hebben op hartfalen.
  • Hartzwakte: vitamine D verbetert de pompfunctie van de linker hartkamer. Mensen met chronisch hartfalen hebben vaak een tekort aan vitamine D. Suppletie met een hoge dosis kan de structuur en functie van de linker hartkamer verbeteren.
  • Hepatitis (leverontsteking): vitamine D bevordert het herstel van hepatitis C.
  • Hoge bloeddruk: vitamine D tekort is gekoppeld aan een toename van het risico op hoge bloeddruk en hart- en vaataandoeningen. In onderzoek werden 5 jaar lang 1739 personen gevolgd, degenen met een lagere vitamine D spiegels hebben 62 % meer kans op hartfalen. 
  • Immuunsysteem: receptoren voor vitamine D worden aangetroffen in onder andere afweercellen. Vitamine D zorgt voor het normaal functioneren van het immuunsysteem en verhoogt de weerstand tegen infecties.
  • Kanker: vitamine D zorgt voor een beter behoud van de telomeerlengte. De bevinding is een mogelijke verklaring voor het feit dat vitamine D de sterftekans en risico van kanker verkleint. Telomeren zijn dunne DNA-segmenten die met het ouder worden verkorten. Ze beschermen de uiteinden van de chromosomen. Als deze beschermkapjes wegvallen kan het chromosoom gaan rafelen waardoor de cel niet meer goed kan functioneren. De telomeerlengte bleek wordt beïnvloed door de leeftijd, BMI, etniciteit en het geslacht. Bij volwassenen van middelbare leeftijd ging iedere toename van de vitamine D-spiegel gepaard met langere telomeren.
  • Longemfyseem: een lage vitamine D-status verhoogt de kans op chronische luchtwegaandoeningen zoals bronchitis en longemfyseem. Een vitamine D-spiegel van minimaal 95 nmol/l vermindert de kans op een acute luchtweginfectie gedurende de herfst- en winterperiode in de gematigde klimaatzone.
  • Metaboolsyndroom
  • Multiple sclerose
  • Premenstrueel syndroom (PMS)
  • Prikkelbare darmsyndroom (PDS): vitamine D hoog gedoseerd is zinvol bij PDS, het vermindert de klachten. Bij personen met PDS is vaak sprake van een vitamine D-tekort.
  • Psoriasis
  • Slaapproblemen: vitamine D speelt een rol bij overmatige slaperigheid gedurende de dag.
  • Slijmbeursontsteking (buritis): vitamine D heeft een gunstige invloed op het immuunsysteem en daarmee op gewrichtsontstekingen zoals bursitis.
  • Tandbederf (cariës): het risico van tandbederf wordt aanzienlijk verminderd door een optimale vitamine D-concentratie. In gebieden met een lagere UV-stralingsintensiteit treedt tandbederf duidelijk vaker op dan in gebieden met een hogere UV-straling. UV-straling stimuleert de aanmaak van vitamine D en vitamine D is op zijn beurt de motor voor de opbouw van antibacteriële peptiden die het ontstaan van tandbederf voorkomen. Hiervoor is wel een minimale vitamine D-spiegel van 75 nmol/l vereist.
  • Testosteron (te weinig)
  • Uithoudingsvermogen verbeteren (betere prestaties): vitamine D tekort zorgt voor negatieve sportprestaties.
  • Vasopressine:  de hormonen oxytocine, vasopressine en serotonine worden geactiveerd onder invloed van vitamine D.
  • Ziekte van Addison: vitamine D receptoren voor vitamine D worden aangetroffen in meer dan 30 verschillende typen weefsels en organen, waaronder de schildklier en bijschildklier. Vitamine D supplementen kunnen ondersteunend werken bij de auto-immuunziekte Addison.
  • Zwangerschap: vitamine D-spiegel moet bij de vrouw voldoende zijn tijdens de zwangerschap omdat het een positieve invloed heeft op de spierkracht en spierontwikkeling van het kind. 
Dosering:
De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine D3:
  • 2,5 mcg (microgram) per dag voor personen tussen 4 en 50 jaar
  • Tot 12,5 mcg voor personen boven de 70 jaar.
  • Afhankelijk van de blootstelling aan zonlicht en de huidpigmentatie, kan daar nog 2,5 microgram bijkomen.
  • In de ogen van veel deskundigen zijn deze hoeveelheden te laag en aan herziening toe. Om vanuit een toestand van tekorten met de vitamine D spiegels weer normaal te krijgen zijn deze hoeveelheden zelfs volstrekt onvoldoende. Daarvoor zijn doseringen nodig die ver boven de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden uitgaan.
Synergisme (versterkt de werking van vitamine D3):
  • Vitamine D kan een synergetisch effect hebben bij een behandeling met bisfosfonaten (geneesmiddelen die de botafbraak remmen), oestrogenen of raloxifeen (geneesmiddel dat de botafbraak vermindert) om de botmineraaldichtheid te verhogen.
Waarschuwing:
  • In de doseringen die in voedingssupplementen verkrijgbaar zijn, zijn geen contra-indicaties bekend. Ook patiënten met leverziekten kunnen vitamine D supplementen gebruiken. De lever is namelijk in staat om vitamine D te metaboliseren, zelfs in een toestand van vergevorderde leverziekte.
  • Het is vrijwel onmogelijk om toxische hoeveelheden vitamine D uit voedingssupplementen te halen. Vitamine D heeft pas toxische effecten bij serumwaarden van 250 nmol calcidiol per liter of meer. Dergelijke waarden worden pas bereikt bij chronisch gebruik van meer dan 10.000 IE (250 µg) vitamine D per dag, 100 x de huidige aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor volwassenen. In voedingssupplementen is de toegestane hoeveelheid vitamine D wettelijk beperkt tot maximaal 5 µg per dag. Voor producten die speciaal bedoeld zijn voor personen van 60 jaar en ouder, kinderen t/m 6 jaar, zwangeren en zogenden geldt een maximale dagdosis van 15 µg vitamine D, maar alleen als op het etiket van een dergelijk product expliciet is vermeld dat het uitsluitend is bedoeld voor deze doelgroepen. Vandaar dat op hooggedoseerde vitamine D producten een waarschuwingstekst op het etiket moeten staan: “Dit product bevat hoeveelheden vitamine D die uitsluitend geschikt zijn voor kinderen van 1 tot en met 6 jaar, zwangeren, zogenden en personen van 60 jaar en ouder”. Paradoxaal genoeg is voor het normaliseren van de vitamine D spiegels vaak aanmerkelijk meer vitamine D nodig dan het wettelijk maximum. Vanwege deze wettelijke beperking is het risico op overdosering van vitamine D door het gebruik van een voedingssupplement, mits men zich aan de aanbevolen dosering houdt daarom uitgesloten.
  • De maximaal veilige dosis voor vitamine D3 is onlangs in de EU verhoogd van 50 naar 100 µg (4000 IE) per dag. Volgens een risicoanalyse uit 2007 kan deze waarde zonder bezwaar verder worden verhoogd tot 250 µg (10.000 IE) per dag. Voor kinderen van 1-10 jaar is de veilige bovengrens recent verdubbeld, van 25 µg naar 50 µg per dag. Voor zuigelingen is deze nog steeds 25 µg per dag.
  • Bij langdurig gebruik van bepaalde medicijnen neemt de absorptie van vitamine D af, waardoor op den duur een gebrek kan ontstaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor: colestyramine (lipidenverlagend middel), neomycine (antimicrobieel middel) en orlistat (middel bij overgewicht). Neomycine verhoogt ook de uitscheiding van vitamine D. Er zijn ook medicijnen die interfereren met het metabolisme van vitamine D. Enzyminducerende anti-epileptica (zoals carbamezepine, fenobarbital, primidon en fenytoïne) kunnen het vitamine D metabolisme versnellen waardoor op den duur een tekort aan vitamine D kan ontstaan. Ook inname van valproïnezuur, een niet-enzyminducerend anti-epilepticum, kan uiteindelijk leiden tot een verlaagde vitamine D spiegel. Bij gebruik van anti-epileptica is het risico op fracturen dan ook sterk verhoogd en is regelmatige controle van de botstatus gewenst. Corticosteroïden interfereren op diverse wijzen met het metabolisme van vitamine D. Bovendien neemt bij het gebruik van corticosteroïden de absorptie van calcium af en neemt de uitscheiding van calcium toe. Bij langdurig gebruik van corticosteroïden wordt extra calcium en vitamine D aangeraden. Heparine (niet-gefractioneerd), een antistollingsmiddel, remt de omzetting van vitamine D in de nieren naar de actieve vorm. Bij langdurig gebruik van een hoge dosering heparine kan osteoporose ontstaan. Cimetidine remt (waarschijnlijk) de activeringsstap van vitamine D in de lever. Mogelijk geldt hetzelfde ook voor andere H2 receptorantagonisten, maar dit moet nog worden bevestigd in onderzoek. Bij digoxine gebruik kan door vitamine D suppletie het risico op hartritmestoornissen toenemen door vitamine D geïnduceerde hypercalciëmie. Door het gebruik van thiazidediuretica (zoals indapamide, hydrochloorthiazide, chloorthiazide en chloortalidon) neemt de uitscheiding van calcium af. Bij het gebruik van vitamine D in combinatie met deze medicatie moet rekening gehouden worden met hypercalciëmie. Over de doseringen vitamine D waarbij hypercalciëmie kan optreden in combinatie met genoemde medicatie is helaas onvoldoende informatie beschikbaar, maar geadviseerd wordt om voorzichtigheid te betrachten met vitamine D suppletie bij patiënten die deze medicatie gebruiken. Andere interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn ook mogelijk. Raadpleeg hiervoor een deskundige.