Vitamine B6 (pyridoxine)

Pyridoxaal-5-fosfaat (P5P) is de actieve vorm van vitamine B6. Vitamine B6 in de vorm van P5P heeft als voordeel dat de vitamine niet meer door het lichaam omgezet hoeft te worden in zijn biologisch actieve vorm, een proces dat niet bij iedereen even efficiënt verloopt. Daarnaast kan er vanwege de betere werkzaamheid volstaan worden met een lagere dosering.
 Solgar Vitamins - Megasorb B-6 P-5-P 50 mg (vitamine B6 als P5P)
Vitaminstore

Toepassingen:
  • Hart- en vaatziekten (ook preventie): een verlaagde P5P-spiegel verhoogt de kans op coronaire hartziekte, bloeddrukverhoging en een lage HDL-cholesterolspiegel. Tevens is een hogere inname van vitamine B6 uit voeding geassocieerd met een significant lagere sterfte door beroerte, ischemische hartziekte of hartfalen.
  • Premenstrueel syndroom: vitamine B6 vermindert PMS-klachten, vooral in combinatie met magnesium.
  • Zwangerschap en borstvoeding: tijdens zwangerschap en borstvoeding is sprake van een verhoogde vitamine B6-behoefte; tevens gaat vitamine B6 ochtendmisselijkheid, spierkramp in de benen en (pre)eclampsie (stuipen) tegen.
  • Diabetes mellitus: veel diabetici hebben een subklinisch vitamine B6-tekort, wat ongunstig is voor de glycemische controle en de kans op diabetescomplicaties vergroot. Suppletie met de actieve vormen van vitamine B6 (P5P), vitamine B12 (methylcobalamine) en foliumzuur (L-methylfolaat) verbetert diabetische perifere neuropathie; suppletie met P5P remt de progressie van diabetische nefropathie.
  • Chronische ontstekingsziekten: chronische ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis en inflammatoire darmziekten gaan gepaard met weefselspecifieke vitamine B6-depletie.
  • Carpale-tunnelsyndroom: de ernst van de klachten is groter bij een lagere P5P-spiegel. Suppletie met pyridoxine of P5P (bij voorkeur in combinatie met vitamine B2) kan klachten van carpaltunnelsyndroom ook verlichten als er geen vitamine B6-tekort is. 
  • Prikkelbare darm syndroom: een lagere P5P-spiegel is geassocieerd met meer klachten van PDS.
  • Huidaandoeningen: bij huidaandoeningen zoals acne en huidontstekingen kan vitamine B6 zorgen voor klachtenverlichting, vooral in combinatie met thiamine en riboflavine.
  • De ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson: beide neurodegeneratieve aandoeningen zijn geassocieerd met verlaagde spiegels van P5P.
  • Tardieve dyskinesie (bewegingsstoornis): suppletie met vitamine B6 vermindert symptomen van deze ernstige bijwerking van antipsychotica.
  • Chronisch nierfalen, hemodialyse: verlaging van de vitamine B6-status bij patiënten met chronisch nierfalen verhoogt de kans op perifere neuropathie; suppletie met P5P kan symptomen van perifere neuropathie significant verlichten.
  • Preventie oxaalzuur nierstenen: een hogere inname van vitamine B6 en magnesium is geassocieerd met een kleinere kans op (recidivering van) oxaalzuur nierstenen.
  • Aangeboren vitamine B6-afhankelijke aandoeningen: P5P-suppletie is essentieel bij aandoeningen zoals sideroblastaire anemie, homocysteïnurie, primaire hyperoxalurie en P5P-afhankelijke epilepsie.

Dosering:
De ADH voor vitamine B6 bedraagt 1,5 mg per dag (voor mannen boven 51 jaar 1,8 mg/dag). Amerikaans onderzoek suggereert echter dat veel mensen meer vitamine B6 nodig hebben (minimaal 3-5 mg/dag) voor het bereiken van een optimale P5P-spiegel (> 30 nmol/l). In Europa (European Food Safety Authority) geldt een veilige bovengrens van inname (tolerable upper intake level) van 25 mg vitamine B6 per dag; de Verenigde Staten (Institute of Medicine) hanteren een veilige boven¬grens van 100 mg per dag. Voor therapeutische doeleinden zijn doseringen tussen 25 en 200 mg vitamine B6 per dag gebruikelijk en veilig: bij doseringen tot 200 mg per dag zijn geen afwijkingen waargenomen (no observed adverse effect level). Bij tardieve dyskinesie zijn doseringen tot 400 mg per dag voorgeschreven; het is belangrijk dat dit onder medische supervisie plaatsvindt. P5P is waar¬schijnlijk veiliger in hoge doseringen dan pyridoxine en heeft de voorkeur als pyridoxine in de lever niet goed wordt omgezet in P5P.

Synergisme:
Vitamine b'skaliumvitamine Cmagnesium en selenium verbeteren de vitamine B6-status. Vitamine B2zink en vitamine B3 zijn nodig voor de omzetting van pyridoxine in P5P in de lever.

Waarschuwing:
Wees terughoudend met hoge doseringen vitamine B6 tijdens zwangerschap en lactatie.
In te hoge dosering kan vitamine B6 perifere sensorische neuropathie en zenuwdegeneratie veroorzaken; deze bijwerkingen verdwijnen meestal binnen zes maanden na het staken van vitamine B6-suppletie. Meestal gaat het om dagdoseringen van 600 mg of hoger; in enkele gevallen treden neuropathische klachten op bij een (veel) lagere dosering vitamine B6. Ook is de kans op perifere neuropathie groter na langdurige vitamine B6-suppletie.
Diverse medicijnen (waaronder isoniazide, penicillamine, hydralazine, levodopa, procarbazine, cycloserine, theofylline, MAO-remmers, ethionamide, valproïnezuur, tetracyclines en corticosteroïden), de anticonceptiepil en hormonale suppletietherapie kunnen de vitamine B6-status verlagen.
Roken en een hoge alcoholinname verhogen de vitamine B6-behoefte.
Vitamine B6 verlaagt de effectiviteit van levodopa, fenobarbital en feny¬toïne, maar verbetert mogelijk de werking van nortryptiline.
Meer interacties zijn mogelijk. Raadpleeg hiervoor een deskundige.

Werking:
Vitamine B6 bestaat uit 3 verwante verbindingen (3-hydroxy-2-methyl-pyrimidinederivaten) met bijbe¬horende fosfaatesters: pyridoxine, pyridoxaal, pyridoxamine, pyri¬doxine-5-fosfaat, pyridoxaal-5-fosfaat en pyridoxamine-5-fosfaat. Het lichaam kan naar behoefte de ene vorm van vitamine B6 in de andere omzetten. De belangrijkste, biologisch meest actieve vorm van vitamine B6 is pyridoxaal-5-fosfaat (P5P). Dierlijke bronnen van vitamine B6 zoals vlees, vis, gevogelte en eieren bevatten met name het goed opneembare pyridoxaal-5-fosfaat en pyridoxamine-5-fosfaat. Plantaardige bronnen (zetmeelrijke groenten, granen, peulvruchten) bevatten het minder goed opneembare pyridoxine-glucoside, pyridoxine en pyridoxine-5-fosfaat. In voedingssupplementen wordt meestal pyridoxine gebruikt, alhoewel pyridoxaal-5-fosfaat een hogere biologische beschikbaarheid heeft en waarschijnlijk minder toxisch is in hoge doseringen.
Dagelijkse toevoer van vitamine B6 is belangrijk omdat het lichaam vrijwel geen vitamine B6 opslaat; een P5P-bloedspiegel hoger dan 30 nmol/l (of een totale vitamine B6-gehalte in bloed hoger dan 40 nmol/l ) geeft aan dat de vitamine B6-voorziening voldoende is.
Alhoewel een klinische vitamine-B6-deficiëntie zeldzaam is, komt een subklinische vitamine-B6-deficiëntie wel vaak voor. Ruim 23% van alle Europese ouderen heeft een vitamine B6-tekort (P5P-plasmaspiegel < 20 nmol/l); onder ouderen in verpleeghuizen kan dit percentage oplopen tot 75%. Risicogroepen voor een vitamine-B6-tekort (naast ouderen) zijn alcoholisten, rokers, vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven en mensen die door medicijngebruik, stress, chronische ontsteking of ziekte meer vitamine B6 nodig hebben.
Pyridoxaal-5-fosfaat (P5P) is cofactor van meer dan honderdveertig enzymen. Deze enzymen katalyseren uiteenlopende biochemische reacties in het lichaam waaronder de stofwisseling van eiwitten, vetten en koolhydraten. Vitamine B6 is cofactor bij de omzetting van het toxische homocysteïne in cysteïne; een tekort aan vitamine B6 draagt bij aan verhoging van de homocysteïnespiegel en daarmee de kans op hart- en vaatziekten, osteoporose en kanker. Daarnaast is een lage vitamine B6-status, los van de homocysteïnespiegel, een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.
P5P is onder meer van belang voor bloedaanmaak (P5P-afhankelijke synthese van heem) en zuurstoftransport, hart- en skeletspierwerking (P5P-afhankelijke synthese van myoglobine), energiestofwisseling in celmitochondriën (P5P-afhankelijke synthese cytochromen en co-enzym Q10, afbraak glycogeen), celfunctie en celdeling (P5P-afhankelijke synthese DNA, RNA, sfingomyeline) en het goed functioneren van immuunsysteem, endocriene systeem en zenuwstelsel (P5P-afhankelijke synthese monoamine neurotransmitters, sfingolipiden en taurine).
De laatste jaren is duidelijk geworden dat pyridoxine, pyridoxaal en pyridoxamine krachtige antioxidanten zijn. Pyridoxamine gaat de vorming van AGE’s (advanced glycation end products) tegen, die bij diabetes mellitus in verhoogde mate worden gevormd en bijdragen aan diabetescomplicaties. Afgezien van P5P is nog relatief weinig bekend over de (gezondheids)effecten van de verschillende vitamine B6-vormen.
Een reeks symptomen en signalen kunnen wijzen op een (ernstig) vitamine-B6-tekort: vermoeidheid, scheurtjes in lippen en mondhoeken, ontstoken tong en/of mondslijmvlies, bloedarmoede, glucose-intolerantie, misselijkheid en braken, seborroïsche dermatitis, vochtretentie, paniekaanvallen, hyperventilatie, migraine, slapeloosheid, geïrriteerdheid, verwarring, depressie, immunodeficiëntie, chronische pijn, cognitieve achteruitgang, convulsies, perifere neuropathie, ataxie, een verhoogde homocysteïne¬spiegel, verhoogde ontstekingsactiviteit (met stijging C-reactief proteïne) en verhoogde oxidatieve stress. Een marginale vitamine B6-status (P5P-spiegel 20-30 nmol/l) of vitamine B6-tekort blijft veelal onopgemerkt maar kan op termijn bijdragen aan het ontstaan van chronische ziekten.